Her çocuk zaman zaman dalgın, hareketli ya da sabırsız olabilir. Bu özellikler çoğu zaman gelişimin olağan bir parçasıdır. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ise belirtilerin uzun süre devam ettiği, birden fazla ortamda görüldüğü ve çocuğun günlük işlevselliğini belirgin biçimde etkilediği nörogelişimsel bir durumdur.
Sık bildirilen belirtiler
Belirtiler genel olarak üç başlıkta toplanır:
- Dikkat güçlüğü: Ayrıntıları kaçırma, ödevi yarım bırakma, eşyalarını sık kaybetme, konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünme
- Aşırı hareketlilik: Yerinde oturmakta zorlanma, sürekli kıpırdanma, uygun olmayan ortamlarda koşup tırmanma
- Dürtüsellik: Sırasını bekleyememe, soruyu bitmeden yanıtlama, başkalarının sözünü kesme
Bu belirtilerin bir veya birkaçının görülmesi tek başına DEHB anlamına gelmez. Uyku yetersizliği, kaygı, öğrenme güçlükleri, işitme ya da görme sorunları gibi pek çok durum benzer davranışlara yol açabilir.
Tanı nasıl konur?
DEHB tanısı, çocuk ve ergen psikiyatristinin yaptığı kapsamlı bir değerlendirmeyle konur. Bu süreçte aileden ve öğretmenden alınan bilgiler, gelişim öyküsü, klinik görüşme ve gerekirse çeşitli ölçekler birlikte ele alınır. İnternetteki testler ya da tek bir gözlem, tanı için yeterli değildir. Tedavi gerekip gerekmediğine ve hangi yaklaşımın uygun olacağına da yine bu değerlendirme sonrasında uzman karar verir. Psikologların katkısı ve meslekler arasındaki farklar için çocuk psikoloğu sayfası incelenebilir.
Aileler neler gözlemleyebilir?
Uzmana gitmeden önce birkaç hafta boyunca kısa notlar tutmak, değerlendirmeyi kolaylaştırır. Hangi saatlerde ve ortamlarda zorlanma yaşandığı, uyku saatleri, ekran süresi ve okuldan gelen geri bildirimler not edilebilir. Öğretmenin gözlemleri de çok değerlidir; çünkü belirtilerin hem evde hem okulda görülüp görülmediği önemli bir ölçüttür.
Evde destekleyici düzen
Tanı olsun ya da olmasın, öngörülebilir bir gün planı, kısa ve net yönergeler, ödev için sessiz bir köşe ve hareket molaları pek çok çocuğa iyi gelir. Düzenli uyku da dikkat üzerinde doğrudan etkilidir; bu konuda çocuklarda uyku düzeni sayfasındaki öneriler yardımcı olabilir. Olumlu davranışı fark edip söze dökmek ise ebeveynlik rehberinde de vurgulanan temel bir ilkedir.